Ik kies bewust?

Hoe narcistisch om een heel schrijfsel te beginnen met ‘ik’, zouden we twee jaar geleden nog bedacht hebben. Tegenwoordig weet iedereen, die wel eens in aanraking komt met supermarktproducten, dat het een logo is dat op de meest uiteenlopende producten staat. De uitzending van het prachtige RVU-programma de Keuringsdienst van Waarde (bekijk ook alle andere afleveringen) van donderdag 4 september, gaf aanleiding tot het daadwerkelijk (zij het online) uiten van mijn ongenoegen over dit logo. Door en met het programma heb ik me verdiept in de betekenis van het logo. Het schijnt te worden uitgegeven door de overheid, maar het bevindt zich vooral op producten van Unilever.

Eerst zet ik mijn aluminiumhoedje er maar bij op, want het betreft hier het enige echte complot waar ik in geloof: het kapitalistische. Bedrijven zijn er puur op uit om geld te genereren. Op dit moment is het vooral hip om positieve gevoelens aan te spreken en je als bedrijf voor te doen als maatschappelijk verantwoord ondernemer. Dove’s campagne voor ‘echte schoonheid’ is echt alleen marketingtechnisch, oude en dikke vrouwen moeten zich immers ook schoonboenen. Robijn koketteert tegenwoordig met de verkleinde verpakkingen (met een walgelijke Sonja Bakker in hun commercials), die zogenaamd beter voor het milieu zouden zijn. In dit rijtje past natuurlijk het gezondheidsbevorderende effect van het ‘ik kies bewust’ logo. 

Het gezondheidsbevorderende effect is geclaimd door voormalig staatssecretaris van volksgezondheid Clémence Ross, die in KvW bevestigend antwoordde op de vraag of er minder hart- en vaatziekten en obese kinderen zouden zijn door het invoeren van het ‘ik kies bewust’=logo. Een boude uitspraak die zij natuurlijk nooit had mogen doen van de baas, want nooit te bewijzen met wetenschappelijk onderzoek.

IJsjes en appelsap
In het programma zag ik ongelofelijk veel producten langskomen die ‘verantwoord zouden zijn’. Onder andere Festini ijsjes (met toegevoegde vitamine C, puur fruit en geen kunstmatige kleurstoffen), zowel mayonaise als yogonaise (deze zijn blijkbaar even verantwoord), soepjes en allerhande andere ‘zakjesmaaltijden’, kinderkoekjes en vruchtensappen boordevol toegevoegde suikers. Walgelijk, maar geheel volgens verwachting was het, dat een biologische appelboer geen logo mocht ontvangen, omdat zijn pure sap blijkbaar niet genoeg vezels bevatte. In populair taalgebruik zou men daarop ‘Duhhh’ antwoorden. Natuurlijk zitten er weinig vezels in appelsap! Een andere reden lijkt te zijn dat er flink wat geld bijgelegd moet worden om het logo op het product te krijgen. Niet iedereen heeft daar zin in of budget voor. Dat betekent echter niet dat het product zonder logo slechter is, integendeel zou ik zelfs zeggen in het geval van het pure appelsapje.

De proef op de som
Wat zijn precies de voorwaarden om te voldoen aan het logo? In KvW blijft het antwoord vrij schimmig. Een Festini ijsje is immers heel wat anders dan een pot mayonaise. Ik ga daarom op zoek naar producten met het logo in mijn eigen voorraad- en koelkast. Dat blijkt nog hard tegen te vallen, zelfs de stickjes droge soep zijn niet voorzien van het plaatje. Veel producten van de Plus (mijn dichtstbijzijnde supermarkt) hebben wel een klein tabelletje met daarop het aantal gram zout, suiker (dus niet koolhydraten) en vet. In het geval van witte rijst betekent dat <0,1g zout, 0,4g suiker en 0,4g vet per 75 gram onbereide rijst. Je zou er bijna van denken dat er ‘niets’ in rijst zit! Zo’n tabelletje is, zij makkelijk misinterpretabel, al iets, maar men moet alsnog zelf bedenken of het ‘goed’ of ‘slecht’ is, dus ik speur wat verder en vind, na het bijna opgegeven te hebben, een flesje ‘Becel multi met olijfolie voor koken, roerbakken en braden’. Er staat bij “internationale voedingsrichtlijnen bevelen een beperkte inname van verzadigd vet, transvet, suikers en zout (natrium) aan”. Dit product past binnen deze richtlijnen. Een hoop blabla dus. De houdbaarheidsdatum die op het flesje aangegeven staat, durf ik hier overigens niet op te schrijven en het flesje ligt ondertussen in de vuilniszak. Meestal gebruik in zonnebloem- of olijfolie en soms boter.

Een beter logo?
Ik weet dat ook de Albert Heijn producten voorziet van een eigen logo. Momenteel ben ik niet in het bezit van zo’n product, dus kan ik mijn mening over het logo niet geven. Ik kan me wel herinneren dat het stond op de pizza salami die ik er een behoorlijke tijd terug haalde. Wel met de vermelding dat er sla bij gegeten diende te worden, om zo voldoende groente bij de avondmaaltijd binnen te krijgen. In de aflevering van KvW zien we dat de Tesco in het VK verder gaat op het concept van de Plus-informatievoorziening door het zout, suiker en vetpercentage een groen, oranje of rood kleurtje te geven. Dat lijkt me het beste systeem, maar dit is – logisch – niet te vinden tussen mijn eten. Verder vind ik geen logo’s behalve op de pot currypasta: ‘Suitable for vegetarians’. Dat is tenminste een helder logo.

Pindakaas
Eet ik nu zo ongezond of valt het gewoon hard tegen met dat logo? De Grote Afwezige in het selecte gezelschap van ‘ik kies bewust’ producten, wat betreft A-merken is wat mij betreft wel de pindakaas (ondanks dat Calvé van, jawel, Unilever is. Ik gok dat dit is omdat ik een ‘light’variant met lichtblauw deksel in het schap heb zien staan, ook verkrijgbaar in chocopasta). Die van mij bevat 93% pinda’s, plantaardige olie en vet en zout. Er zitten vooral onverzadigde vetten in, vezels, B-vitamines en vitamine E. Koolhydraten zitten er niet zo veel in, maar die krijg je vooral binnen door de bruine boterham waar je het spul op smeert. Ik zou bijna pleiten voor een logo voor pindakaas, of bruin brood.

Reclame
Waarom wordt precies nu zo rondgestrooid met het logo? Nederland is redelijk goedkoop wat betreft voedselprijzen en een van de redenen is de recente supermarktoorlog, die onder andere de Edah de das om heeft gedaan. Supermarkten bieden hun eigen producten aan, omdat ze hier meer aan kunnen verdienen. De Albert Heijn bijvoorbeeld, heeft een aantal slimme tekenaars aangenomen om te zorgen dat de verpakkingen van de A-merken minutieus worden nagemaakt, zodat er gemakkelijk wordt ‘misgegrepen’. Dat is het gemiddelde A-merk vast niet in de kouwe kleren gaan zitten, dus moest er iets komen, waarmee weer onderscheid gemaakt kan worden. Wat goeds doen voor de samenleving, want wat worden we toch ontzettend vet met zijn allen.

Ik geef toe, het plan is goed uitgedacht: eerst zouden we moeten worden vetgemest met koekjes, cruesli en friet, vervolgens gaan we aan de Evergreens en Optimel met dank aan Sonja Bakker, we moeten tenminste nog naar het strand kunnen. Dat je van zo’n laagcalorisch dieet obstipatie krijgt is logisch, dus we nemen er een Activiaatje bij, voor de stoelgang en tegengaan van ‘een opgeblazen gevoel’. Ondertussen is de consument horendol geworden van alle tegenstrijdige informatie en neemt het logo maar al te graag als graadmeter voor gezonde voeding. Omdat het idee gegeven wordt dat van de logo-producten onbeperkt gegeten kan worden, worden we weer vadsig van de overdaad aan Festini-ijsjes, Aviko-friet met Calvé mayonaise en ‘light-chips’. En zo is de vicieuze cirkel compleet. De voedselindustrie dekt elke wens van de consument, om behoeftes voldoen en ze te creëren. Niet in de eerste plaats omdat ze bezorgd zijn om het welzijn van hun consumenten.

Wil je gezond eten, lees dan eens een goed boek over voeding. Van meneer Katan (fan van het broodje kroket) bijvoorbeeld. Ook Maarten ’t Hart heeft niet al te lang geleden een boek geschreven over voeding en zijn devies is vooral dat je ‘er goed van moet schijten’. Bedenk vooral zelf wat wel en niet gezond is. Maar vooral: één voedingsmiddel is niet gezond of ongezond, je eetpatroon kan wel gezond of ongezond zijn. En: geniet, maar met mate. Walgelijk dat de alcoholindustrie van die repressie-slogan afgestapt is.

24 reacties

  1. Volgens mij heb je de gedachte achter het ‘Ik Kies Bewust’ principe een beetje uit de context gehaald. Het gaat er hier om dat producten uit een specifieke productgroep worden voorzien van het logo als zijnde het minst voor de gezondheid slechte product. Als je bij ‘Vraag en Antwoord’ kijkt op de site van deze stichting, dan kan je ook het volgende lezen; ‘De Stichting wil de consument niet ‘verbieden’ om te snacken, maar adviseert hoe men een gezondere keuze kan maken als men wil snacken.’ Op zich vind ik dit geen verkeerd uitgangspunt. De overheid doet toch al zoveel aan betutteling, ik vind ’t goed dat ze niet proberen uit te maken wat je moet eten. Uiteindelijk, zoals je zelf ook al aangaf ‘geniet, maar met mate’. Als ik het zo bekijk is dit ook ’t uitgangspunt achter ‘Ik Kies Bewust’.

    Ik snap niet helemaal je punt wat betreft pindakaas. Als er iets veel verzadigde vetten bevat dan is ’t wel pindakaas. Je hebt inderdaad een ‘light’ variant, echter bevat deze ongeveer 70% meer aan suikers ten opzichte van de ‘gewone’ variant. Ik weet niet of dit snelle suikers zijn, dat staat niet op ’t etiket, mocht dat zo zijn, dan wordt de suiker niet in energie omgezet maar in vet.

    Je zegt ‘bedenk vooral zelf wat niet gezond is’. Dit lijkt me iets te kort door de bocht. Het gros van de mensen is zo vervreemd van voedsel dat ze niet weten wat gezond is. En buiten dat, het probleem ligt veel complexer dan dat. Ten eerste is ongezond voedsel, als je dit gewend bent een stuk lekkerder dan gezond voedsel. Uiteindelijk vergt het nogal wat zelfdiscipline om bewust gezond te eten. En alleen een goed eetpatroon gaat hierbij niet werken. Je zult gezond moeten eten en daarbij ook veel moeten bewegen, anders heeft ’t geen nut.

    In de westerse wereld hebben we te maken met een ‘snel’ bestaan. Ik denk dat dit ook een van de redenen is waarom we steeds vetter worden. We hebben te weinig tijd om gezond te eten. Een snelle hap is niet gezond (uitzonderingen daargelaten, bijvoorbeeld het Kant & Klaar product van Marqt), daarbij gaan we relatief steeds meer uit eten. Als je uit eten gaat weet je niet goed wat je binnen krijgt. Misschien zouden restaurants ook eens op hun menu moeten vermelden wat de voedingswaarde is van de gerechten die ze aanbieden. Tel daar bij op dat we de hele dag op kantoor zitten, in de file staan en tussendoor nog een Mars uit de automaat trekken. Tussen de middag gaan lunchen bij de McDonalds etc. Als je dan ’s avonds thuis komt, dan plof je neer op de bank en komt vrouwlief een lekker koud kletsertje brengen. Van seks komt dan ook weinig en om 6 uur sta je alweer op.

    Ik dwaal een beetje af :-) waar het op neer komt -> Kies bewust, sport als een malle, krijg genoeg energie voor geyle neuqseks en doorbreek daarmee de vicieuze cirkel. Amen.

  2. ik heb nooit echt begrepen waarom mensen energie verspillen met zich drukmaken om voedsel.

    de beste vuistregel voor gezond eten is “eet gewoon niet te veel vetklep”

  3. Je lofrede over pindakaas doet mij plezier. Ik kan me niet herinneren dat ik afgelopen half jaar iets anders op mijn brood heb gesmeerd.

  4. @Oscar: Ook ik heb weinig tegen enige overheidsbetutteling in de vorm van een logo als dit gebeurt in de hoop de gezondheid van de Nederlandse bevolking wat op te schroeven. Zoals je in het artikel kan lezen is mijn probleem met de huidige vorm van het logo echter dat het op een beperkte selectie producten te vinden is, die meer gelinkt is aan de fabrikant dan aan een bepaalde gezondheidswaarde, en dat de criteria voor het logo behoorlijk schimmig zijn. Mijn conclusie is dan ook dat het voornamelijk een promotiestunt is, van – vooral – Unilever. Er zijn teveel merken met gezonde producten om het een onafhankelijk logo te kunnen noemen en ik vind niet dat de overheid reclame moet maken voor een bepaalde fabrikant.

    Over de pindakaas: Wat de ingredienten zijn van gewone pindakaas heb ik al beschreven. Speciaal voor jou heb ik het ook opgezocht voor light pindakaas (met blauw deksel en een logo): 560 kcal/100 gram. (tegenover 640; per boterham is het verschil in calorieen nihil).
    3x zoveel koolhydraten, slechts 17 gram minder vet, minder vezels en minder vitamines dan de gewone versie. Wat de precieze ingredienten zijn van de light-versie staat niet op de site, maar het lijkt me dan niet al te best.
    Je geneuzel over suiker, vet en energieomzettingen laat ik maar buiten beschouwing, want dat klopt niet, maar dat geeft niet hoor.

    Dat is ook mijn andere probleem met het logo: de toch al onduidelijke criteria zorgen dat producten dusdanig worden aangepast met synthetische toevoegingen tot het net aan de eisen voldoet. Dit komt de smaak niet ten goede en zorgt er niet voor dat mensen beter en meer ‘echt eten’ binnenkrijgen. Ik vind het dan ook best vreemd dat je zowel iets als Marqt en een commercieel wangedrocht als het ik-kies-bewust-logo (vol E-nummers, suikers en vieze toevoegingen, een goed concept vindt.

    Met je laatste punt ben ik het, op het stuk van het bewust kiezen d.m.v. dit logo na, wel helemaal eens.

  5. @Bootvis: Weer een ouderwets zinvolle bijdrage. Ik had niet anders verwacht van je.

    Verder ben ik het helemaal met Marianne (en Mathijs) eens. Ik heb naar aanleiding van dit artikel eens in mijn koelkast/proviantkast gekeken en tot mijn schrik heb ik niet een IKB-logo-dragend product in mijn bezit. En toch durf ik te stellen dat ik best goed en gezond eet… Dat logo is een farce!!

    En pindakaas de gekste!!

  6. @Marianne: ik vind ’t jammer dat je niet ingaat op mijn ‘geneuzel’. Een beetje zwak om op die manier te reageren. Ik had graag meer geleerd van de kennis die je over voeding hebt.

  7. @Oscar: misschien ging ik daar wat snel overheen, maar ik wil het best uitleggen: zoals je op een voedingsetiket kan zien, kan energie gehaald worden uit zowel eiwitten (4 kcal/gram), koolhydraten (4 kcal/gram), vetten (9 kcal/gram) en ook alcohol (7 kcal/gram). Koolhydraten kunnen inderdaad bestaan uit ‘snelle suikers’ met een hoge glycemische index (deze suikers worden snel opgenomen vanuit het voedsel naar de bloedbaan) en tragere, met een lagere GI (deze bevinden zich eerder in bv. volkorenproducten). De voorkeur kan gegeven worden aan koolhydraten met een lage GI omdat je bloedsuiker hierbij constanter blijft (je hongergevoel komt dan minder snel terug), maar evengoed als bij de snelle suikers, wordt het opgeslagen als vet als je er meer van eet dan dat je verbruikt. Je kan dus van elke soort voedsel dik worden, als je er maar teveel van eet en/of te weinig energie verbruikt.

    In pindakaas is het aantal koolhydraten zo laag (10%) dat dat niet echt van belang is. Wat ik denk dat ze gedaan hebben bij de light-variant (ik heb de ingredientenlijst niet), is er minder pinda’s instoppen (deze bevatten vnl. veel onverzadigde vetten) en deze vervangen door iets goedkopers, namelijk suiker. Suiker bevat geen vezels en vitaminen. Dat men pretendeert dat pindakaas beter wordt door het weghalen van de pinda’s en er suikers voor in de plaats te zetten klopt wat mij betreft dan ook niet.

  8. @Marianne: je hebt inderdaad gelijk wat betreft het suiker/vet verhaal van de light pindakaas. De ‘lichte pindakaas’ bevat dan welliswaar minder vet, maar wel flink meer suiker (bijna 10x zoveel als de normale pindakaas)! (En dat is toch best contraïntuitief voor een lightproduct ;) )

    Enfin, zie de links hier en hier.

  9. @Frank: dat was juist mijn punt wat betreft de ‘light’ pindakaas, blijkbaar werd dat verkeerd opgevat en werd ik afgeserveerd. Leuk overigens dat exact om 12:00 uur ik op mijn werk wil reaguren en ik opeens korte rokjes met geyle wijven voor m’n snufferd krijg op kantoor! :P

  10. Ik begin me steeds meer te ergeren aan het Ik-kies-bewust-predikaat, zeker nu de PLUS is begonnen met hun ‘wij-hebben-de-meeste-Ik-kies-bewust-producten’ campagne. En ik raak er helemaal van in de war, want de PLUS vertelt mij dat als ik sperziebonen eet, ik dan bewust kies, maar als ik vanavond voor de broccoli ga, ik niet zo gezond ben.

  11. Het kies bewust logo is NEP.
    ze stoppen in plaats van suiker, er aspartaam in,
    Maar is aspartaam niet kankerverwekkend;)?

    overigens is kies bewust een grappige naam voor een logo dat consumenten juist blind naar zogenaamde “gezonde” producten helpt doen grijpen

    we hebben daar een persoonlijke ervaring mee. Merel is 10 kg aangekomen omdat zij dacht dat ze meer van de pindakaas light kon eten omdat die een kiesbewust logo had. fout gedacht dus.

    en Lisanna, zij zag in de supermarkt krakkertjes staan met een kiesbewust logo. ze at er drie zakken van op. daarna keek ze naar de ingredientjen en zag ze dat ze zojuist tpch een 590 calorieen op had!
    en heel veel vet!

  12. @Lisanne en Merel:

    Er zijn vele studies gedaan naar het verband tussen aspartaam en kanker, maar er is nooit wat uitgekomen. Tenminste niet als ik pubmed mag geloven. Dat doe ik liever dan de aluminiumhoedjeswebsites waarop gedacht wordt dat het een COMPLOT is. Bij veel consumptie ineens van sommige zoetstoffen (xylitol bv), kan je wel osmotische diarree krijgen.

    10 kg aankomen puur doordat je denkt dat je meer pindakaas kan eten vind ik knap. Dat zijn 70.000 kcal. Aangezien lightpindakaas 560kcal/100g bevat, zijn dat 21 grote potten pindakaas die je meer eet.
    En crackertjes zijn vadsig. Dat is logisch, want het is ‘droog’ spul. Het is wel luchtig, dus per portie is het minder calorierijk.
    Helaas was mijn boodschap over het gezonde verstand niet bij iedereen aangekomen…

  13. Ja, ik zag het vorige week ook al. Blij dat ik nu ook bewust leef en ik dus weer een paar jaar ouder zal worden. :)

  14. Er zijn flesjes water met een IKB-logo waargenomen! Eindelijk erkenning voor het belang van water in ons leven.

  15. @Mathijs: Jeej, nu kan ik eindelijk water gaan drinken, in plaats van al die light-frisdranken! Als ik het koop tenminste, want op de kraan staat geen IKB-logo…

    Hoe dom schatten de IKB-mensjes ons in als ze denken dat het nodig is om te vertellen dat water goed voor je is (of volgens de definitie van het logo, dat water binnen zijn productgroep een van de minder slechte producten is en dat de fabrikant van dat water redelijk wat geld te besteden heeft).

  16. Pingback: WST: Hoe Calvé ons belazert | Frank Leonard

  17. Pingback: Hoe Calvé ons belazert (2) | Frank Leonard

  18. Pingback: Nederland moet minder pakjes eten | Frank Leonard

Reacties zijn gesloten.